NASZE DZIECI

Mózgowe porażenie dziecięce jest następstwem uszkodzenia mózgu we wczesnym okresie jego rozwoju - to znaczy przed porodem, w łonie matki lub okołoporodowo. Najnowsza definicja brzmi następująco: MPD oznacza grupę zaburzeń rozwoju ruchu i postawy ograniczających aktywność ruchową, które są spowodowane nie postępującymi zaburzeniami rozwoju mózgu płodu lub noworodka. Zaburzeniom ruchowym towarzyszą zaburzenia zmysłów, poznawcze, komunikacji, percepcji i lub zachowania. Obraz kliniczny MPD zmienia się w czasie pod wpływem rehabilitacji, plastyczności mózgu i rozwoju przykurczów.

Częstość występowania MPD zarówno w Polsce jak i na świecie od lat ocenia się na 2-3 promile co oznacza, że dotyczy ono od dwojga do trojga dzieci na każde 1000 żywo urodzonych. Wśród całej liczby dzieci niepełnosprawnych ruchowo, którą w naszym kraju szacuje się na około 40-50 tysięcy. ponad połowa (czyli 20-25 tysięcy) to pacjenci z mózgowym porażeniem dziecięcym.

Rozpoznania MPD nie można postawić w pierwszych miesiącach życia dziecka, gdyż dziecko nie używa wtedy swojego mózgu w celu wykonywania ruchów dowolnych, najczęściej lekarz stawia je po ukończeniu pierwszego roku życia. Często dzieci z opóźnionym rozwojem ruchowym wcale nie maja MPD.

Ze względu na umiejscowienie uszkodzenia w mózgu i występujące objawy, mózgowe porażenie dziecięce dzieli się na następujące postaci:

1. Postać spastyczna

Obustronny niedowład kurczowy (diplegia), charakteryzujący się większym nasileniem zmian w kończynach dolnych niż górnych, które często są prawie zupełnie sprawne.

Niedowład połowiczy (hemiplegia) dotyczy kończyny górnej i dolnej po tej samej stronie. Może być prawo lub lewostronny w zależności od tego, czy uszkodzenie zlokalizowane jest w prawej czy w lewej półkuli. Niedowład kończyn występuje po przeciwnej stronie ciała od umiejscowienia uszkodzenia (w przypadku uszkodzenia prawej półkuli mózgu porażenie obejmuje lewe kończyny i odwrotnie). W większym stopniu zaburzenie występuje w kończynie górnej.

W miarę wzrostu dziecka asymetrie w ruchach i budowie ciała nasilają się. Niedowładne kończyny rosną wolniej, dziecko niechętnie wykonuje nimi ruchy. Czucie porażonej strony ciała jest gorsze, co dodatkowo utrudnia rozwój ruchowy. W tej postaci mpdz często występuje padaczka. Rozwój umysłowy i mowy w większości przypadków jest prawidłowy.

Obustronny niedowład połowiczy (hemiplegia bilateralis) jest jedną z najczęstszych postaci mpdz. Typowymi objawami są znaczne zaburzenia wszystkich czynności ruchowych. Często współwystępuje niedorozwój umysłowy, zaburzenia wzroku, mowy i padaczka.

2. Postać pozapiramidowa (atetotyczna, dyskinetyczna) charakteryzująca się występowaniem niekontrolowanych ruchów mimowolnych, które są niezależne od woli i w znacznym stopniu utrudniają rozwój ruchowy, mowę i czynności rąk. Poziom rozwoju umysłowego dzieci z tą postacią mpdz jest w większości prawidłowy.

Przyczyną wywołującą jest najczęściej wysoki poziom bilirubiny we krwi noworodka z powodu konfliktu serologicznego. Podwyższony poziom bilirubiny – oprócz uszkodzenia czynności okolic mózgu, zwanych jądrami podkorowymi, regulującymi dowolne ruchy wykonywane przez człowieka – może także wywołać niedosłuch. Tę postać mpdz spotyka się ostatnio rzadziej, co jest spowodowane postępem w zakresie zapobiegania i leczenia zaburzeń związanych z niezgodnościami w zakresie czynnika Rh i głównych grup krwi.

3. Postać móżdżkowa (ataktyczna) występuje najrzadziej i jest spowodowana zaburzeniami rozwojowymi oraz uszkodzeniami móżdżku. Występujące zaburzenia określa się jako “bezład” (ataksję) móżdżkowy. Są nimi zaburzenia koordynacji ruchów, zaburzenia równowagi, drżenia zamiarowe, niemożność dostosowania siły i zakresu ruchów do potrzeb oraz wykonywania szybkich, naprzemiennych ruchów. Typowe są również zaburzenia mowy (mowa spowolniała i skandowana).

4. Postaci mieszane. U większości dzieci z mpdz rozwój umysłowy jest prawidłowy lub nieznacznie obniżony, a upośledzenie umysłowe występuje w około 20% przypadków, przy czym stopień upośledzenia nie jest współmierny do stopnia niesprawności ruchowej.

Pamiętać należy, że każde dziecko, które ma zapewnioną właściwą opiekę może osiągnąć optimum swoich możliwości, mimo występowania zaburzeń ruchowych. Odpowiednia opieka domowa, medyczna i psychopedagogiczna, nie odrywająca dziecka od rodziny, obejmująca stymulację wszystkich sfer rozwojowych powinna zapewnić zaspokojenie podstawowych potrzeb dziecka, to jest potrzeby miłości, bezpieczeństwa i ruchu. Nie dopuści ona do powstania wtórnych zaburzeń dodatkowo upośledzających rozwój. Zależy to nie tylko od stopnia uszkodzenia mózgu ale także sposobu usprawniania i nauczania dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym.

Rehabilitację należy rozpocząć jak najwcześniej, gdy rozpoznanie jest postawione lub istnieje uzasadnione podejrzenie MPDZ. W praktyce jest to najwcześniej około 4 miesiąca życia dziecka. Wcześniejsza rehabilitacja jest nie potrzebna, gdyż dziecko potrzebuje wtedy ciepła, spokoju i miłości, które zbyt wczesna interwencja może zaburzyć. Nie można wtedy również uniknąć niepotrzebnej rehabilitacji zdrowych dzieci, których rodzice przeżywają niepotrzebny stres.

Metody rehabilitacji są liczne, ale najważniejsze jest wyznaczenie celów terapii, które należy konsekwentnie realizować. Ważne jest współdziałanie rodziców i profesjonalistów, zachowanie przy tym jednej wspólnej linii postępowania z dzieckiem. Zawsze trzeba zapobiegać deformacjom ortopedycznym, które mogą z czasem doprowadzić do utraty zdobytych wcześniej z trudem umiejętności. Należy wzbudzić w dzieciach motywację do walki z niepełnosprawnością.

Możliwe jest prognozowanie co do możliwości chodzenia dzieci na podstawie testów funkcjonalnych GMFM (Gross Motor Function Measure), które umożliwiają kwalifikację dziecka do odpowiedniego poziomu rozwoju funkcji motorycznych (Gross Motor Function Clasification System). System ten jest używany do określenia stopnia zaburzeń ruchowych i określenia pułapu możliwości ruchowych dziecka. Ma to zasadnicze znaczenie dla wyznaczenia celów rehabilitacji.